پیشنهادی:

تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارۀ ولی پنداری خود و امکان مخاطبۀ مستقیم با خداوند

شیوه های ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه درباره ولیّ پنداری خود و امکان مخاطبه مستقیم با خداوند

درجه علمی: علمی-پژوهشی | نویسنده: دکتر امداد توران[1]

چاپ شده در: مجله نقد و نظر، دوره 26، شماره 101، بهار 1400، صفحه 93-119

 

فهرست:

چکیده

مقدمه

  1. وحی و الهام
  2. وحی برای انبیا و حدیث یا الهام برای اولیا
  3. باواسطه‌بودن وحی و بی‌واسطه‌بودن حدیث و الهام
  4. تعمیم وحی و رسالت به غیر انبیا
  5. مروری بر معراج بایزید
  6. تحلیل مضمونی گزارش معراج بایزید
  7. مروری بر اسراء ابن‌عربی
  8. تحلیل مضمونی گزارش اسراء ابن‌عربی

نتیجه‌گیری

منابع و ماخذ

 

چکیده

صوفیان با تفکیک میان سلسله انبیا و سلسله اولیا، ویژگی دسته اول را مخاطبه با واسطۀ خداوند با ایشان و ویژگی دسته دوم را که خود را نیز جزو ایشان معرفی کرده‌اند، مخاطبه بی‌واسطۀ خداوند با ایشان دانسته‌اند؛ بر این اساس این پرسش مطرح می‌شود که مبنای نظری صوفیان بر اینکه اولیای غیرپیامبر در جایگاهی برتر از مقام انبیا قرار گیرند و به طور مستقیم با خداوند سخن بگویند چیست؟ و نیز این مخاطبۀ مستقیم با چه مضامینی صورت می‌گیرد. در نوشتار حاضر با هدف پاسخ به این دو پرسش، افزون بر ایضاح ولایت صوفیانه، دو تجربۀ معراج­گون صوفیان که در آن مدعی مخاطبه مستقیم با خداوند شده است، به روش توصیفی_تحلیلی بررسی می‌گردد: یکی معراج بایزید و دیگری اسراء ابن‌عربی. تحلیل این دو تجربه نشان می‌دهد که اولاً صوفیان برای خود امکان تجربه‌ای مشابه تجربۀ معراج پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله) قائل‌اند؛ به گونه‌ای که در طی آن چنان خود را به لحاظ وجودی به خداوند نزدیک می‌دیدند که هیچ واسطه‌ای، اعم از انس و ملک، میان ایشان و خداوند باقی نمی‌ماند و ثانیاً محور اصلی و نهایی گفتگوی ایشان با خداوند این‌همانی دو طرف گفتگو بوده است.

کلید‌واژه‌ها

وحی، الهام، نبوت، ولایت، بایزید، ابن‌عربی.

 

مقدمه

از جمله تجربه‌های باطنی صوفیان که در آثار خود فراوان از آن سخن گفته‌اند سخن‌گفتن مستقیم خداوند با ایشان است. در بسیاری از این تجربه‌ها صوفیِ‌ مورد خطاب الهی فقط شنونده نیست؛ بلکه

ادامه مطلب

مذهب عطار نیشابوری – تحریف آثار عطار برای انحراف اذهان از مذهب وی

مذهب عطار نیشابوری – عطار شیعه بود یا سنی؟

مذهب عطار نیشابوری

بر اهل تحقیق پوشیده نیست که عطار سنی مذهب بوده، او اشعار بسیاری درباره فضیلت خلفا، ابوحنیفه و شافعی دارد که به گفته سعید نفیسی[1] و بدیع‌الزمان فروزانفر[2]، نشان می‌دهد بر مذهب اهل سنت بوده است.

استاد بدیع الزمان فروزانفر معتقد است که غلو عطار در عقاید اهل سنت و دفاع از خلفا به قدری تند است که به هیچ روی نمی توان مطالب او را تاویل نمود:

«آثار عطار گواهي مي دهد او مذهب اهل سنت داشته است. اظهار عشق و علاقه آتشين به خلفاي سه گانه و مدح و ستايش شافعي و ابوحنيفه و مثنوي خسرونامه و تكريم ائمه سنت در تذكره الاولياء دليلي است ظاهر و غير قابل انكار، اندرزهاي عطار به متعصبان كه روي سخن با شيعيان است و غلوّ او در دفاع از عقايد سنيان و صحت خلافت ابوبكر و عمر به حدي صريح و تند است كه به او هيچ روي تاويل نمي پذيرد و حمل آن بر تقيه مكابره با عيان است.»[3]

عطار در جای جای آثارش به مدح عمر و ابوبکر و عثمان و امامان چهار گانه اهل سنت پرداخته و عشق و ارادتش به آنها را فریاد زده است.

در ادامه من باب نمونه به چند مورد اشاره می شود:

در فضيلت صدّيق (منظورش ابوبکر است) ‏[4]

در فضيلتِ فاروق (منظورش عمر است) [5]

ذكر امام جهان ابو حنيفه[6]

ذكر امام اعظم، شافعى[7]

و موارد بسیار دیگری که ذکر همه آنها در این مقال نمی گنجد! بخش های دیگر کتب عطار نیز بر اساس مبانی، اعتقادات و آداب اهل سنت است.

اما عطار به مدح خلفا

ادامه مطلب

استاد سید قاسم علی احمدی: نقد بسیاری از مراجع عظام نسبت به دیدگاه های عرفانی آقای حسن زاده آملی

در پی درگذشت آقای حسن زاده آملی و انتشار پیام های تسلیت، نقدهایی نیز درباره برخی دیدگاه های عرفانی وی منتشر شد. پایگاه خبری شفقنا، گفت و گویی با استاد سیدقاسم علی احمدی در این زمینه منتشر کرده است. متن زیر برگرفته از شفقنا است:

مدرس خارج فقه و اصول و کلام، ضمن اشاره به برخی از دیدگاه های مرحوم علامه حسن زاده آملی، گفت: به نظر می رسد، مسلک مرحوم حسن زاده آملی، مسلک عرفایی مانند محی الدین ابن عربی، مولوی و شمس تبریزی است، این مسلک در میان بسیاری علمای بزرگ شیعه در طول تاریخ، مورد نقد بوده و رد شده است.

استاد سید قاسم علی احمدی در گفت وگو با شفقنا، در نقد دیدگاه های عرفانی مرحوم حسن زاده آملی، اظهار کرد: ابتدا باید اشاره کنم که ما در همه مباحث، ادب دینی و ادب علمی را رعایت می کنیم. همه اشخاص را مورد احترام قرار می دهیم و نقد اشخاص نمی کنیم بلکه آنچه بیان می شود، نقد علمی است و معتقدیم مباحث، علماً محل اشکال است. از سوی دیگر تأکید داریم که بحث و نقدهای علمی سبب رشد اجتماع و علم می شود لذا نقد علمی می کنیم لذا مسلک مرحوم حسن زاده آملی را قبول نداریم.

وی ادامه داد: بسیاری از

ادامه مطلب

کتاب “تصوف و مسأله شریعت” تالیف سید علیرضا موسوی منتشر شد

کتاب حاضر مفصل ترین و جامع‌ترین تحقیقی است که تاکنون درباره موضوع شریعت در تصوف نگارش شده است. این اثر، دیدگاه صوفیان (از تمام نحله ها و مکاتب) درباره شریعت و احکام … ادامه مطلب

کتاب سرّ فاش (نقد ادله قرآنی و روایی وحدت وجود) رونمایی و منتشر شد

کتاب سرّ فاش (نقد ادله قرآنی و روایی وحدت وجود) به همت مجموعه “مطالعات شیعی” رونمایی و منتشر گردید.

کتاب حاضر که رساله دکتری آقای محمدعلی صابری بوده، تحقیق و تتبعی کم‌نظیر پیرامون مستندات قرآنی و روایی مورد استفاده فلاسفه و عرفا است که ضمن بررسی اقوال ایشان به بررسی سندی و متنی، و معناشناسی این مستندات می‌پردازد. کتاب حاضر جامع‌ترین نوشتاری است که در بررسی مستندات قائلین به وحدت وجود منتشر شده است.

برای مشاهده قیمت و خرید آنلاین کتاب روی این لینک کلیک کنید.

انگاره «وحدت وجود» که در عرفان مطرح است به چه معناست؟ نتایج منطقی این انگاره کدامند؟ عرفای دوره اسلامی چه دلایلی از قرآن و روایات برای آن آورده‌اند؟ و چه کسانی به ترتیب تاریخی چنین دلایلی را مطرح کرده‌اند؟ دلالت آیات و روایات ادعا شده بر این انگاره و نیز اعتبار سندی آن روایات چگونه است؟ دلیل عقلی یا شهودی بر این انگاره چیست؟ نسبت این انگاره با عقیده توحید دینی چیست؟ همان است به زبانی دیگر؟ یا با آن در تضاد است؟
در کتاب «سرّ فاش» تلاش شده به این پرسش ها پاسخی در خور اهل پژوهش داده شود.

در پشت جلد، درباره این اثر چنین آمده است:

وحدت وجود یعنی در دار هستی یک وجودِ حقیقی بیشتر نیست که همان خداست چنان که گفته‌اند: لیس فی الدّار غیره دَیّارٌ؛ و هرچه غیر او در نظر آید چیزی جز تجلی و نمایش ذات او نیست.
پیدا ‌است که با چنین نگاهی به هستی، «خود» عارف که انسان کاملش نیز نامند همان خداست که بدین قالب ظهور و تجلی کرده است.
این انگاره که گذشته‌ای بسیار کهن در سرزمین‌هایی چون هند دارد، پس از ظهوری جسته و گریخته در عالم اسلامی به وسیله کسانی چون حلاج و بایزید، با ابن عربی (م ۶۳۸ق) _‌که پدر عرفان اسلامی‌اش خوانند_‌ و کسانی از پیروان مکتب او همچون سید حیدر آملی (زنده در ۷۸۷ق) بازتابی بسیار گسترده در آثار عرفانی دوره اسلامی یافت، تا اینکه با ظهور ملاصدرا (م ۱۰۵۰ق) و حکمت متعالیه‌اش، _‌که زبانی علم‌نما‌تر از عرفان داشت_‌ فلسفه را نیز به‌گونه تمام فتح نمود؛ و هسته مرکزی عرفان و فلسفه اسلامی، وحدت وجود و خودخدابینی شد و بس! تا جایی که گفته‌اند:
تاریخ تعقل اسلامی، پانوشت بر «أناالحق» منصور حلاج است.
هر چه هست با اینهمه گفتارها و نوشتارهای اهالی عرفان در گذر این قرن‌ها به ویژه در روزگار ما و نیم قرن اخیر دیگر نباید وحدت وجود را سرّی از اسرار دانست! آن‌هم سرّی والا که در بیان نیاید و بر قلم نشاید! که اگر این بود این‌همه فاش‌گویی و این‌همه شرح و بیان آن از سوی صاحبانش، با زبانی عامی‌فهم و عالِم‌دوست، در قالب نظم و نثر و از همه مهمتر با آویختن به کتاب خدا و درآمیختن با روایات منسوب به حجت‌های خدا روا نبود…
به هر روی، حال که این «سرِّ فاش» را بی‌پروا گفتند و نوشتند، گریزی نیست از اینکه نقدهای بیپرده آن را نیز بشنوند و ببینند.
امید که جویندگان معرفت را گوارا افتد!

کتاب «سرّ فاش» رساله دکتری آقای صابری در نقد ادله قرآنی و روایی وحدت وجود است که شهریور۹۷ دفاع شده بود. گفتنی است که این اثر ارزشمند با حضور اساتید، دکتر محمدرضایی (استاد فلسفه دانشگاه تهران و داور رساله)، حجت الاسلام دکتر غفاری (مدیرگروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی) و مولف، آقای دکتر محمدعلی صابری رونمایی گردید.

گزارشی از محتویات کتاب سرّ فاش (نقد ادله قرآنی و روایی وحدت وجود)

می توان گفت که این اثر، جامع‌ترین پژوهش تازه‌نشر در نقد مستندات نقلی فلاسفه و عرفا در موضوع وحدت وجود، با بررسی‌های سندی، متنی، و مفهوم‌شناسی است.

خلاصه نتایج
الف. نتایج گریز‌ناپذیر انگاره «وحدت وجود»
لوازمی همچون

ادامه مطلب

پاسخی به مباحث و ادعاهای محمدحسن وکیلی درباره حجیت کشف و شهود

چندی پیش در تاریخ 7 اردیبهشت در شهر مشهد مقدس جلسه مناظره ای بین حجج اسلام آقایان سبحانی و زمانی در موضوع “حجیت کشف و شهود از منظر عقل و عرفان” برگزار گردید و دو استاد بزرگوار، نقطه نظرات و دیدگاه های خود را در این زمینه با متانت و کمال احترام و رعایت ادب به بحث و گفتگو گذاشتند. این جلسه در حالی پایان یافت که نتایج و بازخورد های مثبتی در فضای حوزه های علمیه پیرامون آن بوجود آمد و همگان از ادامه این سلسله نشست ها در موضوعات مورد نظر استقبال کردند.

به فاصله اندکی بعد از این جلسه، در تاریخ 23 اردیبهشت آقای محمد حسن وکیلی نشستی را تحت عنوان “حجیت کشف و شهود” در مشهد مقدس ترتیب داد تا اشکالات و سوالات آقای سبحانی در جلسه مذکور که عمدتا بدون پاسخ مانده بود را جواب دهد.

حجة الاسلام موسوی در این نوشتار به مباحث مطرح شده توسط آقای وکیلی درباره حجیت کشف و شهود و مسائل پیرامون آن پرداخته و مغالطات و خطاهای وی را برای مخاطبین روشن ساخته است. در مقدمه این مقاله آمده است:

صرف برگزاری این نشست توسط آقای وکیلی امری کاملا مطلوب و شایسته است و هیچ کس با این مهم مخالفتی ندارد لکن متاسفانه ایشان در طول جلسه با زیرپا گذاشتن آداب و اخلاق انسانی

ادامه مطلب

آیت الله صافی گلپایگانی: من کتاب محمد حسین طهرانی را در کتابخانه ام نمی گذارم

آیت الله صافی گلپایگانی دام ظله و رد کتاب الله شناسی آقای طهرانی

در کتاب “ما سمعت ممن رأیت” از قول سید عبدالهادی تهرانی ( نوه سید محمدحسین طهرانی) نقل شده است که حضرت آیت الله صافی گلپایگانی حفظه الله، کتابهای آقای طهرانی را حتی در کتابخانه خود نیز نمی گذاشتند:

«سال گذشته با دایی ام -جناب آقای سید احمد رضوی- رفتیم منزل آیت الله حاج شیخ لطف الله صافی، کتاب الله شناسی جدّم را بردم. وقتی آقای رضوی مرا معرفی کردند که نوهٔ آقای حاج سید محمد حسین حسینی تهرانی هستم ، آقای صافی چند مرتبه با تعجب گفتند: آقای رضوی! آقای سید محمد حسین! بعد هم گفتند: من این کتاب ها را در کتابخانه ام نمی گذارم ، ببرید. کتاب را نگرفتند و گفتند: یک وقتی من یک کتاب اخلاقی مطالعه می کردم ، مرحوم آیت الله حاج سید احمد خوانساری آمدند وقتی دیدند ، گفتند: این کتاب را مطالعه نکنید. من تعجب کردم هر چه خواندم مطلب خلافی در آن ندیدم جز این که متوجه شدم یکی دو صفحه راجع به وحدت وجود مطالبی نوشته است.»

همچنین بخوانید: دانلود کتاب عرفان از حقیقت تا پندار – گذاری در مکتب لاله زاری(علامه طهرانی)

آیت الله رضوی یکی دیگر از عالمان ربانی بود که با فرقه و جریان آقای طهرانی مخالفت می کرد. ایشان کسی بود که آقای طهرانی وی را قبول داشت و او را مانند شیشه صاف و زلال میخواند. (ما سمعت، ج ۲، ص۱۱۴) اما آیت الله رضوی عرفان و روش آقای طهرانی را قبول نداشته و نوه خود را از روش او برحذر می داشته است. در كتاب “ماسمعت ممن رأيت” از سید عبدالهادی حسینی تهرانی (نوه آقایان طهرانى و رضوی) چنین

ادامه مطلب

تکذیب ادعای جریان طهرانی درباره 7 بار مطالعه کتاب روح مجرد توسط رهبر انقلاب

در تمام کانال ها و سایت های مرتبط با جریان لاله زاری(طهرانی)، از قول حاج آقا محمود لولاچیان پدر همسر حاج آقا سید میثم خامنه ای نقل کردند که : مقام معظم رهبری کتاب روح مجرد را هفت بار مطالعه کرده اند!!

جریان طهرانی و به ویژه آقای حسن وکیلی اصرار زیادی دارند خود را به رهبر انقلاب منتسب نمایند و چهره ای انقلابی از خود نشان دهند. اکنون با دیدن این فیلم مخاطبان می توانند

ادامه مطلب

دانلود مناظره اساتید سبحانی و زمانی فرد درباره حجیت کشف و شهود از منظر عقل و عرفان

دانلود فایل صوتی و متن پیاده شده جلسه اول و دوم مناظره اساتید دکتر محمدتقی سبحانی و شیخ مهدی زمانی فرد پیرامون حجیت کشف و شهود از منظر عقل و عرفان

حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد تقی سبحانی استاد علوم عقلی در حوزه و دانشگاه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی است. وی ریاست پژوهشکده معارف اهل بیت (علیهم السلام) و بنیاد فرهنگی امامت را نیز به عهده دارد.

حجت الاسلام و المسلمین شیخ مهدی زمانی فرد از مدرسان خارج

ادامه مطلب

دانلود مناظره اساتید واسطی و برنجکار پیرامون حسن و قبح (ذاتی یا اعتباری؟)

دانلود فایل صوتی جلسه اول و دوم مناظره اساتید عبدالحمید واسطی و دکتر رضا برنجکار درباره حسن و قبح (ارزشهای اخلاقی عقلی/ذاتی یا اعتباری)

حجت الاسلام دکتر رضا برنجکار، مترجم، نویسنده و پژوهشگر برتر در حوزه دین است. وی استاد تمام دانشگاه تهران در رشته فلسفه غرب است و هم اکنون ریاست انجمن کلام اسلامی حوزه را نیز برعهده دارد.

حجت الاسلام عبدالحمید واسطی عضو هیئت علمی پژوهشکده حکمت و

ادامه مطلب